हिन्दी साहित्य – कविता ☆ “श्री रघुवंशम्” ॥ हिन्दी पद्यानुवाद सर्ग # 14 (16-20)॥ ☆ प्रो. चित्र भूषण श्रीवास्तव ‘विदग्ध’ ☆

॥ श्री रघुवंशम् ॥

॥ महाकवि कालिदास कृत श्री रघुवंशम् महाकाव्य का हिंदी पद्यानुवाद : द्वारा प्रो. चित्र भूषण श्रीवास्तव ‘विदग्ध’

☆ “श्री रघुवंशम्” ॥ हिन्दी पद्यानुवाद सर्ग #14 (16 – 20) ॥ ☆

रघुवंश सर्ग : -14

सुखद सत्य-व्रत से पिता जो न कभी गये दूर।

माँ कैकेयी उसमें तेरा ही था योग भरपूर।।16अ।।

 

यों कह माता के हृदय का हर सकल विषाद।

हाथ जोड़ नत राम ने पाया आशीर्वाद।।16ब।।

 

तब सुग्रीव विभीषण आदि को दे उपहार।

उनकी इच्छा सिद्धि हित किया उचित सत्कार।।17।।

 

अगस्तादि मुनि आये थे, जो अभिनंदन हेतु।

उन्हें पूज उनसे सुना, राम-जन्म का हेतु।।18।।

 

तपस्वियों के गमन पर राम ने कर सत्कार।

विदा किया सबको दिये सीता ने उपहार।।19।।

 

‘पुष्पक’ जो नभ पुष्प सा था कामना विमान।

कहा उसे भी कुबेर प्रति करने को प्रस्थान।।20।।

 

© प्रो. चित्र भूषण श्रीवास्तव ‘विदग्ध’   

A १, विद्युत मण्डल कालोनी, रामपुर, जबलपुर. म.प्र. भारत पिन ४८२००८

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडल (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’/श्री जय प्रकाश पाण्डेय ≈

Please share your Post !

Shares

ई-अभिव्यक्ति – संवाद ☆ १४ मार्च – संपादकीय – श्री सुहास रघुनाथ पंडित ☆ ई-अभिव्यक्ति (मराठी) ☆

श्री सुहास रघुनाथ पंडित

? ई -अभिव्यक्ती -संवाद ☆  १४ मार्च -संपादकीय – श्री सुहास रघुनाथ पंडित – ई – अभिव्यक्ती (मराठी) ?

सुरेश भट

मी कसे थोपवू शब्द माझे?

हिंडती सूर आसपास किती.

लाभले आम्हास भाग्य बोलतो मराठी

गंजल्या ओठास माझ्या धार वज्राची मिळू दे

पूर्तता माझ्या व्यथेची माझिया मृत्यूत व्हावी

भोगले जे दुःख त्याला सुख म्हणावे लागले

माणसांच्या मध्यरात्री हिंडणारा सूर्य मी

सांभाळतात सारे आपापली दुकाने

मल्मली तारूण्य माझे तू पहाटे पांघरावे

जीवना,तू तसा,मी असा

खेळलो खेळ झाला तसा

लाभू दे लाचार छाया मोठमोठ्याना परंतु

तापल्या मातीत माझ्या

घाम मानाने गळू दे

असेच हे कसेबसे

कसेतरी जगायचे

कुठेतरी—कधीतरी

असायचे–नसायचे

करू नका एवढ्यात चर्चा पराभवाची

रणात आहेत झुंजणारे अजून काही

किती काव्यपंक्तींचा उल्लेख करावा ? काही ओळखीच्या,काही अनोळखी.एखाद्या झंझावाताने झपाटून टाकावे तशा कविता आणि नंतर झालेली त्यांची गीते.शब्दांच्या काफिल्याचा रंगच वेगळा.एकदा एल्गार पुकारल्यावर रसवंतीने मुजरा करावा अशा या सप्तरंगी कवितांचे जनक श्री.सुरेश भट यांचा आज स्मृतीदिन.त्यांचे काव्य हीच त्यांची खरी ओळख.संगीताची आवड बालपणा पासून असलेल्या सुरेश भटांनी आपल्या अपंगत्वावर मात करण्यासाठी स्वतःचे शरीर मजबूत बनवले.कोमल ,रसिक मन आणि प्रतिकूलतेवर मात करण्याची वृत्ती यामुळेच की काय त्यांची कविताही कोमल आणि तितकीच सशक्त झाली.मराठीत गझल लेखनामध्ये स्वतःचे स्थान निर्माण करून मराठी साहित्यात गझल लोकप्रिय करण्यात त्यांनी दिलेल्या योगदानामुळेच त्यांना ‘गझलसम्राट’ही पदवी मिळाली.गडचिरोली येथे झालेल्या एकोणचाळीसाव्या विदर्भ साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते .

हिंडणारा सूर्य या गद्य लेखना व्यतिरिक्त त्यांनी लिहिलेल्या कवितांचे संग्रह असे:

एल्गार, काफला, झंझावात, रंग माझा वेगळा, रसवंतीचा मुजरा, रूपगंधा, सप्तरंग आणि सुरेश भट यांच्या निवडक कविता.

‘मरणाने केली सुटका जगण्याने छळले होते’ असे त्यांनी लिहिले असले तरी त्यांच्याच शब्दात सांगायचे तर’अजुनी सुगंध येई दुलईस मोग-याचा’ प्रमाणे त्यांच्या काव्य दरवळचा आस्वाद घेत त्यांच्या स्मृती जपूया.

 

Vinda Karandikar memorial in Chetana college | चेतना महाविद्यालयात विंदांचे राष्ट्रीय स्मारक | Loksatta

गोविंद विनायक तथा विंदा करंदीकर:

काव्य वाचनाचे कार्यक्रम करून मराठी कविता गावोगावी पोचवून लोकप्रिय करणरे तीन कवी म्हणजे कविवर्य वसंत बापट,मंगेश पाडगावकर आणि विंदा करंदीकर.

आज विंदांची पुण्यतिथी. कोकणातील देवगड जवळील खेड्यात जन्मलेल्या या कवी लेखकाने ज्ञानपीठ पुरस्कार प्राप्त करून मराठीला पुन्हा एकदा सन्मान मिळवून दिला. विंदा हे कवी तर होतेच पण अनुवादक, समीक्षक आणि बालसाहित्यिकही होते.वास्तववाद आणि प्रयोगशिलता हे त्यांच्या साहित्याचे वैशिष्ट्य होते.त्यांचे बालसाहित्य वाचताना त्यांच्यातील खट्याळ स्वभावाचे दर्शन होते.’माझ्या मना बन दगड’ असे म्हणणारा हाच का तो कवी असा प्रश्न पडावा इतक्या मनोरंजनात्मक बालकविता त्यांनी लिहील्या आहेत.

‘माणसाला शोभणारे युद्ध एकच या जगी

त्याने स्वतःला जिंकणे,एवढे लक्षात ठेवा’

‘मग्रूर प्राक्तनाचा मी फाडला नकाशा

विझले तिथेच सारे,ते मागचे इशारे’

‘असे जगावे दुनियेमध्ये आव्हानाचे लावून अत्तर

नजर रोखुनी नजरे मध्ये

आयुष्याला द्यावे उत्तर’ किंवा

देणा-याने देत जावे, तेच ते अन् तेच ते, सब घोडे बारा टक्के,

यासारख्या कविता त्यांच्या प्रतिभेचे पैलू दाखवतात. राणीचा बाग, सशाचे कान, एकदा काय झाले, परी ग परी अशा बाल कविता थोरांनाही बालपणात घेऊन जातात.

कविवर्य मंगेश पाडगावकर यांच्या मते करंदीकरांची कविता प्रयोगशील आहे,शैली वक्तृत्वपूर्ण आहे पण भाषणबाजी नाही.तर कविवर्य शंकर वैद्य म्हणतात की विंदांची जीवनविषयक दृष्टी ही कठोर बुद्धीवादी,पूर्णपणे वास्तवशील आणि नितांत ऐहिक स्वरूपाची आहे.

विंदांची साहित्यसंपदा:

काव्य – धृपद,विरूपिका, स्वेदगंगा,जातक,अष्टदर्शने,मृद्गंध

संकलित काव्य –  आदिमाया,संहिता विंदांच्या समग्र कविता.

प्राप्त पुरस्कार:

कबीर पुरस्कार, कवी कुसुमाग्रज, केशवसुत, कुमारन् आसन, कोणार्क, जनस्थान, महाराष्ट्र फौंडेशन, म.सा.प,डाॅ. लाभसेटवार,सोविएट लॅन्ड नेहरू लिटररी पुरस्कार आणि अष्टदर्शन ला ज्ञानपीठ पुरस्कार.

ज्ञानपीठ पुरस्काराची रक्कम त्यांनी साने गुरुजी राष्ट्रीय स्मारकाला अर्पण केली व अमराठी साहित्य मराठीत अनुवादीत करण्यासाठी दर्पणकार बाळशास्त्री जांभेकर यांचे नाव पुरस्कार सुरू केला.

अनेक विद्यापीठांनी त्यांना डी.लीट.ही पदवी बहाल केली आहे.

“वाचकांचे अनेक थर आहेत.यातला कोणताही थर वंचित ठेवणे हे पाप आहे.”असे मानणा- या विंदाना आदरपूर्वक प्रणाम.

 

इंदुमती शेवडे

इंदुमती शेवडे या विदर्भातील पत्रकार व लेखिका.तसेच त्या उत्तम चित्रकारही होत्या.मराठी कथेचा उद्गम आणि विकास या विषयावर त्यांनी पी.एच्.डी. केले होते. जी. डी. आर्टस् ही कलापदवी  प्राप्त केली होती.

तरूण भारत, नागपूर या दैनिकात पत्रकारिता करून ‘महिलांचे मनोगत’ हे सदर अनेक वर्षे चालवले होते. आकाशवाणी,नागपूर येथे सहायक कार्यक्रम निर्माता (मराठी भाषण) या पदावरही काम केले. बी.बी.सी.च्या प्रशिक्षण वर्गात त्यांचा सहभाग होता.नंतर त्यांना दिल्ली येथील यु.पी.एस्.सी. च्या मराठी विभागात काम करण्याची संधी मिळाली. तेथे त्यांनी नॅशनल बुक ट्रस्ट तर्फे प्रकाशित इंग्रजी पुस्तकांचा मराठीत अनुवाद केला.तसेच मिर्झा गालीब यांचेविषयी माहिती घेऊन त्यांच्या जीवनावर कादंबरी लिहीली. चौथे विदर्भ लेखिका साहित्य संमेलन त्यांचे हस्ते पार पडले.

साहित्य निर्मिती:

इथे साहिबाचिये नगरी(प्रवासवर्णन)

पु.य.देशपांडे(चरित्र)

संत कवयित्री: पाच संत कवयित्रींचा वेगळ्या पद्धतीने विचार.

कथा एका शायराची (मिर्झा गालीब कादंबरी)

विविध क्षेत्रात कर्तृत्व गाजवणा-या इंदुमती शेवडे यांना वंदन.

☆☆☆☆☆

श्री सुहास रघुनाथ पंडित

ई-अभिव्यक्ती संपादक मंडळ

मराठी विभाग

संदर्भ :विकिपीडिया व संबंधित कवींचे काव्यसंग्रह.

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ माझी कविता ☆ सौ. पल्लवी ऋषिकेश कुलकर्णी ☆

सौ. पल्लवी ऋषिकेश कुलकर्णी

परिचय 

नाव : – सौ . पल्लवी ऋषिकेश कुलकर्णी

शिक्षण : – बी कॉम, ए.टी.डी., आर्ट मास्टर

आवड : – कविता करणे, वेगवेगळ्या विषयांवर लेख लिहिणे . वाचन आणि पर्यटन

नोकरी : –  CBSE स्कुल मध्ये ड्रॉईंग टिचर म्हणुन सहा वर्ष कार्यरत आहे .

कार्यशाळा : – कॅनव्हास पेंटीग, ओरिगामी, फ्लुएड आर्ट, क्राफ्ट वर्क पोत निर्मिती, बांधणी वर्क अशा अनेक कार्यशाळा मी घेते .

फ्लुएड आर्ट : – यामध्ये ॲक्रॅलिक कलर्स वापरून कॅनव्हासवर पेंटीग केले जाते . याचे पुर्ण किट मिळते.

कॅनव्हास पेंटींग : – यामध्ये ॲक्रॉलिक, ऑईल कलर्स चा वापर करून पेंटीग केले जाते.

ओरिगामी : यामध्ये पेपर च्या घड्या घालुन कागदापासून कलाकृती साकारली जाते .

बांधणी वर्क : बांधणी वर्क च्या कार्यशाळे मध्ये वेगवेगळ्या प्रकारे बांधणीचे प्रकार शिकवले जातात . यामध्ये कापडावर बांधणी प्रिंट शिकवले जाते.

क्राफ्ट वर्क : –  यामध्ये वेगवेगळ्या प्रकारची फुले पेपर पासून, कापडापासून बनविण्यास शिकविली जातात . तसेच नॅपकिन पासुन फुले व त्याचा बुके बनविण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते. लहान मुलांसाठी क्लेपासुन छोट्या छोट्या कलाकृती करण्यास शिकविले जाते.

व्हेजिटेबल, फ्रुट कार्व्हिंग : – फुले, पाने, पक्षी हे व्हेजिटेबल फ्रुट पासुन कार्व्ह करायला शिकविले जाते.

? कवितेचा उत्सव ?

☆ माझी कविता ☆ सौ. पल्लवी ऋषिकेश कुलकर्णी ☆

सांधत गेले बांधत गेले

शब्दांना या रांधत गेले . . . .१

 

आंबट गोड चविच्या संगे

शब्दांना त्यात मुरवत गेले

कधी हसूनी कधी रुसूनी

शब्दांना मी रुजवत गेले

सांधत गेले बांधत गेले  . . . .२

 

मोहरीपरी तडतड उडले

लाह्यांसंगे अलगद फुलले

पाण्यासंगे संथ विहरले

शब्दांचे जणू रंग बदलले

सांधत गेले बांधत गेले  . . . .३

 

चांदीच्या त्या ताटांमधुनी

पानांच्याही द्रोणांमधुनी

कधी अलवार ओंजळीतही

शब्दांना परी मांडत गेले

सांधत गेले बांधत गेले  . . . .४

 

महिरपीतल्या नक्षीमधले

चित्रावतीच्या थेंबामधले

आचमनाच्या उदकामधले

शब्दांना मी सजवत गेले

सांधत गेले बांधत गेले  . . . .५

 

तिखटपणाने कधी खटकले

खारे शब्दची नाही रुचले

दोघांमधली दरी संपता

पंक्तीमधुनी सजुनी गेले

सांधत गेले बांधत गेले  . . . .६

 

मुखवासासम ते पाझरले

मुखातुनी या हास्य उमटले

जीवन माझे शब्दची झाले

कवितेचे ते कोंदण ल्याले

सांधत गेले बांधत गेले  . . . .७

 

© सौ. पल्लवी ऋषिकेश कुलकर्णी 

 

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ हे शब्द अंतरीचे # 73 ☆ हाक तुला अंतरीची… ☆ महंत कवी राज शास्त्री ☆

महंत कवी राज शास्त्री

?  हे शब्द अंतरीचे # 73 ? 

☆ हाक तुला अंतरीची… ☆

(अष्ट-अक्षरी…)

हाक तुला अंतरीची

ऐक कृष्णा या दीनाची

नसे तुझ्याविना कोणी

आस तुझ्या दर्शनाची…!!

 

दाव तुझे रूप देवा

भावा आहे माझा भोळा

पावा वाजवी कृपाळा

नको अव्हेरू या वेळा…!!

 

दोषी आहे मीच खरा

तुला ओळखलेच नाही

आता करितो विनंती

स्नेह भावे मज पाही…!!

 

राज नम्र शुद्ध भावे

दास म्हणवितो तुझा

प्रेम तुझे अपेक्षित

स्वार्थ पुरवावा माझा…!!

 

© कवी म.मुकुंदराज शास्त्री उपाख्य कवी राज शास्त्री.

श्री पंचकृष्ण आश्रम चिंचभुवन, वर्धा रोड नागपूर – 440005

मोबाईल ~9405403117, ~8390345500

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ फूलवेडी ☆ कै. विंदा करंदीकर ☆

कै. विंदा करंदीकर

Vinda Karandikar memorial in Chetana college | चेतना महाविद्यालयात विंदांचे राष्ट्रीय स्मारक | Loksatta

? कवितेचा उत्सव ?

☆ फूलवेडी ☆ कै. विंदा करंदीकर ☆

(कै. गोविंद विनायक करंदीकर ख्यातनाम ‘विंदा करंदीकर’)

(जन्म – २३ ऑगस्ट १९१८ – मृत्यू – १४ मार्च २०१०)

        एक परी

        फूलवेडी

        फुलासारखी

        नेसते साडी.

 

        फुलामधून

        येते जाते;

        फुलासारखीच

        छत्री घेते.

 

        बिचारीला

        नाही मूल;

        पाळण्यामध्ये

        ठेवते फूल.

 

कवी – कै. विंदा करंदीकर

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – विविधा ☆ विचार–पुष्प – भाग 8 – आई ☆ डाॅ.नयना कासखेडीकर ☆

डाॅ.नयना कासखेडीकर

?  विविधा ?

☆ विचार–पुष्प – भाग 8 – आई ☆ डाॅ.नयना कासखेडीकर 

स्वामी विवेकानंद यांच्या जीवनातील घटना-घडामोडींचा आणि प्रसंगांचा आढावा घेणारी मालिका विचार–पुष्प.

आपल्या जीवनात आईचं अत्यंत महत्वच स्थान आहे. अनन्यसाधारण महत्व आहे.सोन्याच्या लंकेपेक्षा आणि स्वर्गापेक्षाही  माझी जन्मभूमी अयोध्याच श्रेष्ठ आहे असे श्रीरामचंद्र सांगतात. जन्मभूमीची तुलना ते आपल्या आईशी करतात.

आपल्या मुलाचं/मुलीचं भवितव्य घडविणारे आई आणि वडील दोघेही असतात. पण प्रत्येक व्यक्तिचं चारित्र्य घडविणारी आई असते.तिची भूमिका जास्त महत्वाची असते. जन्मल्यापासून त्याला भाषा शिकविणारी, पहिला घास भरवताना चिऊ काऊ सारख्या पक्ष्यांची ओळख करून देणारी, पहिलं पाऊल टाकताना नीट चालायला  शिकविणारी, शाळेत डबा खाताना सर्वांबरोबर वाटणी करून खाण्याचा, सामूहिक समानता मूल्यांचा संस्कार करणारी, भावंडांमध्ये एकमेकांना समजून घेण्याचे बीज पेरणारी, कुटुंबातली नाती सांभाळण्याचे आणि ती टिकविण्याचे ही संस्कार कळत्या वयात देणारी इथ पासून पुढील आयुष्यात येणार्‍या संकटांना धैर्याने तोंड द्यायला शिकविणारी आणि मुलाला घडवताना त्याच्यात साहित्य, कला, तत्वज्ञान, इतिहास यासाठी योग्य ते कष्ट घेणारी अशी आई असते.

आपला मुलगा ‘यथार्थ’ मनुष्य निपजावा असं प्रत्येक आईलाच वाटत असतं. पण असा माणूस घडवण्याची कला सर्वच मातांजवळ नसते, म्हणूनच स्वामी विवेकानंद यांच्यासारखे चारित्र्यवान व्यक्तिमत्व एखादेच घडत असते. कारण सुसंस्कृत आणि अभिजात माता भुवनेश्वरी देवी पण एखादिच असते.

नरेंद्रनाथांच्या  चारित्र्यात जे जे महान, जे जे सुंदर होतं ते ते सर्व त्यांच्या सुसंस्कृत मातेच्या सुशिक्षणाचं  फळ होतं  असंच म्हणावं लागेल. त्यांनी नरेंद्र ची योग्य ती जोपासना केली. आपल्या मुलांच्या चारित्र्यात कोणत्याही प्रकारचा हिणकसपणा येऊ नये म्हणून त्यांनी डोळ्यात तेल घालून जपले होते. मातृभक्त नरेन्द्रनेही आपल्या आईची आज्ञा कधीही मोडली नव्हती. स्त्री सुलभ गुणांपेक्षाही धैर्य, खंबीरता, असत्य आणि अविचाराचा प्रतिकार करण्याचा बेडरपणा भुवनेश्वरी देवींकडे होता. आपल्या मुलांना उच्च ध्येयं आणि व्रतं अंगिकारण्यासाठी त्या स्फूर्ति आणि उत्तेजन देत असत.

स्वामी विवेकानंदांच्या देहत्यागा नंतर सुद्धा ही माता पुढील नऊ वर्ष हयात होती. तिनं आपल्या लाडक्या नरेंद्रनाथाचे जगप्रसिद्ध ‘स्वामी विवेकानंद’ होताना पाहिले होते. भागीरथीच्या पवित्र तीरावर पुत्राच्या धडधडत्या  चितेजवळ अंतिम प्रार्थनेत सहभागी झालेल्या या दु:खी मातेच्या मनात आले की जर, ‘विवेकानंद आणखी काही दिवस इहलोकी राहिले असते तर, अखिल मानवजातीचे केव्हढे तरी कल्याण झाले असते’.  पुत्रवियोगपेक्षा मानवजातीचे कल्याण हीच भावना तिच्या मनात यावेळी होती.

ती विवेकानंन्दाची आई होती या गौरवाचा सात्विक गर्व तिच्या संयमित,गंभीर आणि शांत चेहर्‍यावर दिसत होता.

खाण तशी माती अशी म्हण आहे. आजकाल मुलांच्या आया म्हणजे माता घरगुती कलागतीत नको ते संस्कार करत असतात. अजाणतेपणी का असेना नको ते मुलांना शिकवीत असतात. (आज मालिका/माध्यमे  सुद्धा असे आदर्श घालून देण्यात अग्रेसर आहेत.)मूल घडविण्याच्या काळात, त्या मुलांमध्ये द्वेष, मत्सर, लोभ पेरत असतात. कौटुंबिक नाती तोडतात. त्यामुळे मोठे होऊन ती मुले दुसर्‍याच्या प्रगतीमुळे जळफळणारी, हलक्या मनाची व कानाची अवलक्षणीच निघातील याची त्यांना कल्पना नसते. त्याचा वाईट परिणाम त्या मुलांच्या भविष्यावर होणार असतो. म्हणून मुलांच्या आई /मातांनी सुशिक्षित आणि सुसंस्कृत असणे फार आवश्यक आहे. चारित्र्यवान मुलं घडवणं सोप्पं नाहीच मुळी !

क्रमशः ….

© डॉ.नयना कासखेडीकर 

 vichar-vishva.blogspot.com

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – जीवनरंग ☆ कोनाडा… भाग 4 ☆ सौ राधिका भांडारकर ☆

सौ राधिका भांडारकर

 

? जीवनरंग ❤️

☆ कोनाडा… भाग 4 ☆ सौ राधिका भांडारकर ☆

पपांची आणि जीजीची भांडणं व्हायचीच.

कधीकधी तर दोघेही मागे हटायचे नाहीत.

आपला मुलगा आपल्याला बोलतो याचं तिला खूप दु:खं होत असलं पाहिजे, आणि आम्हीही तिची बाजू उचलून धरायचे नाही. मग ती पिळवटून म्हणायची,

“जाते रे बाबा, मी आता देवळात. . बसते तिथे जाऊन.  आता या घरात माझी गरज नाही ऊरली. “

आणि ती खरंच जायची कुठेतरी. भांडण संपायचं. पण घरातलं वातावरण गढुळ व्हायचं. जीजीला आमच्याशिवाय कुणीच नव्हतं. ती जाणार तरी कुठे होती. . ?

त्यादिवशी दिवसभर शाळेत उदास वाटायचं. . मन हळहळायचं. . उगीच बोलतात पपा तिला. . पपांची तत्वं कठोर. . न पटणारं काहीही ते कधीच करायचे नाहीत. . .

जीजीनं तरी कशाला अट्टाहास करावा. . जाऊ द्यावं ना. . काय करायचं आता आपण. . . ?

पण शाळेतून घरी आल्यावर , मधल्या खोलीत जीजी पांघरुण घेऊन झोपलेली असायची. .

रात्री सगळे झोपले की मी हळुच तिच्या जवळ जायची. ती जागीच असायची.  मग डोळ्यात पाणी आणून मला जवळ घेत म्हणायची,

“मला एखादी तरी मुलगी हवी होती. . . मुलीची माया वेगळी असते!!”

खरं सांगू तेव्हां तिच्या जखमा आम्हाला दिसल्याच नाहीत. . .

त्याही वेळी तिने मला लपेटून घेत म्हटलं होतं. .

“तू जेवलीस ना? फडताळ्यात तुझ्यासाठी तळलेली सुरमई ठेवली होती. . आईनं तुला वाढली कां. ?”

किती विलक्षण प्रेमाचं नातं हे!याची जात कुठली?याचा रंग कुठला?या ओबडधोबडपणातही गुलाबपाण्याचा स्पर्श होता. जीवनातली ती शीतलता होती. . .

ती आजारी पडायची. इतकी आजारी पडायची की आम्हाला वाटायचं आता ती यातून वाचणार नाही.  पपा तिचे हात पाय दाबायचे. आणि त्यांच्या टपोर्‍या डोळ्यांतून अश्रु गळायचे.

एका मे महिन्यात आमची काश्मीरची सहल ठरली होती. आणि नेमकी जीजी आजारी  पडली. खूपच आजारी होती ती. . आता सहल कॅन्सलच. . . पण ती डाॅक्टरना सांगत

होती,

“डाॅक्टर , या वेळेस कसंही करुन मला बरं करा. . नाहीतर माझ्या नातींचा हिरमोड होईल. . . त्यांची काश्मीर सहल सुखरुप पार पडू देत. . मग माझं काही होऊ देत. . . “

डाॅक्टर हसायचे. त्यांना जीजीची चमत्कारिक प्रकृती माहीत होती. . ते म्हणायचे,

“आजी तुम्ही आज आजारी आहात. . . पण उद्या ओकांच्या घरी जाऊन जास्वंदीची फुलं आणाल. . . . “

जीजी मला म्हणाली होती. . “हे बघ!माझं काही बरं वाईट झालं तरी तुम्ही सहलीला  जाच बरं!माझं काय मेलं महत्व?मी म्हातारी. . कधीतरी मरणारच. . पण तुम्ही जा. . इतके पैसे भरलेत. . हौस केलीय् . . जाच बरं!

लोक काय म्हणतील याचा विचार नका करु?”. . . . . .

क्रमश:…

© सौ. राधिका भांडारकर

पुणे

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – वाचताना वेचलेले ☆ गीतांजली भावार्थ ☆ प्रस्तुति – सुश्री प्रेमा माधव कुलकर्णी ☆

सुश्री प्रेमा माधव कुलकर्णी

? वाचताना वेचलेले ?

☆ गीतांजली भावार्थ ☆ प्रस्तुति – सुश्री प्रेमा माधव कुलकर्णी ☆

.

आणि हे स्वामी, मी भितरा अशी साद घालतो

 हे स्वामी, तू गातोस आणि मी शांत चकित होऊन

 ते फक्त ऐकत राहतो

तुझ्या संगीताच्या प्रकाशात सारे जग उजळून निघते

तुझ्या संगीताच्या जिवंत स्पर्शानं

आकाशाचा कोपरा अन् कोपरा उजळून निघतो

तुझ्या पवित्र संगीताचा ओघ पाषाणांचे अडथळे पार करून वाहातच असतो

तुझ्या गीतात सूर मिसळायची धडपड मी मनापासून करतो, पण आवाज उमटत नाही

मी गायचा प्रयत्न करतो, पण ध्वनीच उमटत नाही, अर्थ निघत नाही, ते फक्त अरण्यरुदनच ठरते

हे स्वामी, तुझ्या संगीतमय धाग्यात तू मला बंदिवान करून ठेवले आहेस.

 

४.

माझ्या जीवनाच्या जीवना,

माझ्या सर्वांगावर तुझ्या अस्तित्वाचा स्पर्श आहे,

ही जाणीव ठेवून मी माझे शरीर स्वच्छ व शुद्ध

ठेवण्याचा सतत प्रयत्न करतो

 

माझ्या मनाच्या गाभाऱ्यात

श्रध्देची व सत्याची ज्योती

सतत तेवत रहावी म्हणून सत्याचा

प्रकाश  फेकणारा तूच आहेस

या जाणिवेने साऱ्या असत्यांचा पसारा

मी बाजूस सारतो

 

माझ्या अंत: करण्याच्या गाभाऱ्यात

तुझीच पुष्पांकित मूर्ती विराजमान आहे,

ही जाणीव ठेवून माझ्या अंत: करण्यातून

सर्व दुष्ट प्रवृत्ती सतत दूर ठेवायचा मी प्रयत्न करतो.

 

मराठी अनुवाद – गीतांजली (भावार्थ) – माधव नारायण कुलकर्णी

मूळ रचना– महाकवी मा. रवींद्रनाथ टागोर

 

प्रस्तुती– प्रेमा माधव कुलकर्णी

कोल्हापूर

7387678883

[email protected]

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – साप्ताहिक स्तम्भ ☆ परिहार जी का साहित्यिक संसार #131 ☆ व्यंग्य – नींद क्यों रात भर नहीं आती ☆ डॉ कुंदन सिंह परिहार ☆

डॉ कुंदन सिंह परिहार

(वरिष्ठतम साहित्यकार आदरणीय  डॉ  कुन्दन सिंह परिहार जी  का साहित्य विशेषकर व्यंग्य  एवं  लघुकथाएं  ई-अभिव्यक्ति  के माध्यम से काफी  पढ़ी  एवं  सराही जाती रही हैं।   हम  प्रति रविवार  उनके साप्ताहिक स्तम्भ – “परिहार जी का साहित्यिक संसार” शीर्षक  के अंतर्गत उनकी चुनिन्दा रचनाएँ आप तक पहुंचाते  रहते हैं।  डॉ कुंदन सिंह परिहार जी  की रचनाओं के पात्र  हमें हमारे आसपास ही दिख जाते हैं। कुछ पात्र तो अक्सर हमारे आसपास या गली मोहल्ले में ही नज़र आ जाते हैं।  उन पात्रों की वाक्पटुता और उनके हावभाव को डॉ परिहार जी उन्हीं की बोलचाल  की भाषा का प्रयोग करते हुए अपना साहित्यिक संसार रच डालते हैं।आज  प्रस्तुत है आपका एक अतिसुन्दर व्यंग्य  ‘नींद क्यों रात भर नहीं आती ’। इस अतिसुन्दर व्यंग्य रचना के लिए डॉ परिहार जी की लेखनी को सादर नमन।)

☆ साप्ताहिक स्तम्भ – परिहार जी का साहित्यिक संसार  # 131 ☆

☆ व्यंग्य – नींद क्यों रात भर नहीं आती

ग़ालिब ने लिखा है— ‘मौत का एक दिन मुअय्यन है, नींद क्यों रात भर नहीं आती?’ यानी जब मौत का आना निश्चित है तो फिर उसकी चिन्ता में नींद क्यों हराम होती है? अर्ज़ है कि मौत का आना तो निश्चित है, लेकिन उसके आने की तिथि का कोई ठिकाना नहीं है। जब मर्ज़ी आ जाए और आदमी को एक झटके में उसके ऐशो- इशरत, नाम-धाम से समेट कर आगे बढ़ जाए। भारी विडम्बना है।        

सभी धर्मों में यह माना जाता है कि आदमी का जीवन पूर्व नियत है, यानी सब कुछ पहले से ही निश्चित है। यही प्रारब्ध,भाग्य, मुकद्दर, नसीब, ‘फ़ेट’ और ‘डेस्टिनी’ का मतलब है। ‘राई घटै ना तिल बढ़ै, रहु रे जीव निश्शंक।’ तुलसीदास ने लिखा है— ‘को करि तरक बढ़ावे साखा, हुईहै वहि जो राम रचि राखा।’ अर्थात, जीवन मरण सब पूर्व नियत है। हस्तरेखा-शास्त्र और ज्योतिष भी यही बताते हैं।

मौत का दिन मुअय्यन होने के बावजूद नींद इसलिए नहीं आती कि लाखों साल से आदमी की ज़िन्दगी में पूर्ण विराम लग रहा है, लेकिन अभी तक ऊपर वाले के यहाँ मरहूम को नोटिस देने की कोई रिवायत नहीं बनी है। कोई ट्रेन में सफर करते करते अचानक लम्बी यात्रा पर निकल जाता है तो कोई हवाई जहाज़ में उड़ते उड़ते एक पल में और ऊपर उठ जाता है। धरती पर अगर बिना नोटिस के कोई कार्रवाई हो जाए तो अदालतें तुरन्त उसे अन्याय मानकर खारिज कर देती हैं, लेकिन ज़िन्दगी जैसी बेशकीमती चीज़ बिना नोटिस के छिन जाने के ख़िलाफ़ न कोई सुनवाई है, न कोई अपील। इसे दूसरी दुनिया की प्रशासनिक चूक न कहें तो क्या कहें? यह निश्चय ही हमारी ज़िन्दगी की बेकद्री है।

हमारे लोक में बिना नोटिस के कोई कार्रवाई नहीं हो सकती, चाहे वह नौकरी से बाहर करने का मामला हो या किसी की संपत्ति के अधिग्रहण का। जो लोग कुर्सी पर सोते सोते नौकरी पूरी कर लेते हैं उन्हें भी बिना ‘शो कॉज़ नोटिस’ के बाहर नहीं किया जा सकता। कई चतुर लोग मनाते हैं कि उन पर बिना नोटिस के कार्रवाई हो जाए ताकि वे तत्काल कोर्ट से ‘स्टे’ लेकर फिर अपनी कुर्सी पर आराम से सो सकें। अतः इन्तकाल जैसे गंभीर मामले में कोई नोटिस न दिया जाना चिन्ता का विषय है।

मौत से पहले नोटिस मिल जाए तो आदमी अपनी एक नम्बर या दो नम्बर की कमाई का बाँट-बखरा कर सकता है। या यदि वह किसी  को संपत्ति नहीं देना चाहता तो नोटिस की अवधि में उसे फटाफट खा-उड़ा कर बराबर कर सकता है। जिन लोगों ने ज़िन्दगी भर तथाकथित पाप किये हैं वे नोटिस मिलने पर बाकी अवधि में कुछ पुण्य कमा सकते हैं, ताकि उन्हें ऊपर निखालिस पापी के रूप में हाज़िर न होना पड़े। इसके अलावा हुनरमन्द लोग नोटिस मिलने के बाद इष्ट- मित्रों से बड़ी रकम उधार लेकर नोटिस में दी गयी रुख़सती की तारीख के बाद चुकाने का वादा करके अपनी मूँछों पर ताव दे सकते हैं।

नोटिस न मिलने से आदमी के लिए बड़ी दिक्कतें पेश हो जाती हैं। आदमी बिना कोई वसीयतनामा किये अचानक चल बसे तो वारिसों  में सिर फुटौव्वल शुरू हो जाता है। जो जबर और चतुर होते हैं वे संपत्ति का बड़ा हिस्सा ले उड़ते हैं। संपत्ति उन नालायकों को मिल जाती है जिन्हें अचानक दिवंगत हुए पिताजी नहीं देना चाहते थे। अमेरिका के एक खरबपति का किस्सा पढ़ा था जिनका विमान अचानक समुद्र में गुम हो गया था। खरबपति के अचानक जाने के बाद उनकी संपत्ति के अनेक झूठे-सच्चे हकदार खड़े हो गये। ज़रूरत पड़ी डी.एन.ए. मिलाने की, लेकिन मालिक का शरीर तो गुम हो गया था। डॉक्टरों को याद आया कि कुछ दिन पहले उनके शरीर से एक मस्सा निकाला गया था और वह अभी तक सुरक्षित था। उसी मस्से की मदद से तथाकथित वारिसों के डी.एन.ए. का मिलान हुआ और समस्या का हल निकाला गया। अगर खरबपति महोदय को ऊपर से नोटिस मिल जाता तो यह फजीहत न होती।

हमारे लोक में किसी का ट्रांसफर होता है तो उसे बाकायदा महीना-पन्द्रह रोज़ पहले आदेश मिलता है और ‘जॉइनिंग टाइम’ भी मिलता है, लेकिन एक लोक से दूसरे लोक ट्रांसफर में पूर्व- सूचना तो दूर, ‘फ़ेयरवेल पार्टी’ तक का वक्त नहीं मिलता।

इसलिए मेरा तीनों लोकों के स्वामी से विनम्र निवेदन है कि इस लोक से किसी को उठाने से पहले कम से कम छः महीने के नोटिस की तत्काल व्यवस्था की जाए। स्थितियों के अनुसार नोटिस की अवधि एक दो माह बढ़ाने की व्यवस्था भी हो। मेरा तो यह भी सुझाव है कि आदमी को अपनी कमायी संपत्ति को अपने साथ ऊपर ले जाने की व्यवस्था की जाए ताकि उसके रुख़सत होने के बाद उसकी संपत्ति और सन्तानों की बर्बादी न हो।

एक इल्तिजा और। हमारे लोक में बहुत से वी.आई.पी. हैं जिन्हें हर जगह विशेष ट्रीटमेंट मिलता है। लेकिन आखिरी वक्त में सब को लेने के लिए सिपाही के स्तर के यमदूत भेजे जाते हैं। निवेदन है मालदार और रसूखदार लोगों को लेने के लिए कुछ ओहदेदारों को भेजा जाए ताकि वे अपमानित महसूस किये बिना खुशी खुशी रुख़सत हो सकें।

© डॉ कुंदन सिंह परिहार

जबलपुर, मध्य प्रदेश

 संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडल (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’/श्री जय प्रकाश पाण्डेय  ≈

Please share your Post !

Shares

English Literature – Poetry ☆ Anonymous litterateur of Social Media# 83 ☆ Captain Pravin Raghuvanshi, NM ☆

Captain Pravin Raghuvanshi, NM

☆ Anonymous Litterateur of Social Media # 83 (सोशल मीडिया के गुमनाम साहित्यकार # 83) ☆

Captain Pravin Raghuvanshi —an ex Naval Officer, possesses a multifaceted personality. He served as a Senior Advisor in prestigious Supercomputer organisation C-DAC, Pune. He was involved in various Artificial Intelligence and High-Performance Computing projects of national and international repute. He has got a long experience in the field of ‘Natural Language Processing’, especially, in the domain of Machine Translation. He has taken the mantle of translating the timeless beauties of Indian literature upon himself so that it reaches across the globe. He has also undertaken translation work for Shri Narendra Modi, the Hon’ble Prime Minister of India, which was highly appreciated by him. He is also a member of ‘Bombay Film Writer Association’.

Captain Raghuvanshi is also a littérateur par excellence. He is a prolific writer, poet and ‘Shayar’ himself and participates in literature fests and ‘Mushayaras’. He keeps participating in various language & literature fests, symposiums and workshops etc. Recently, he played an active role in the ‘International Hindi Conference’ at New Delhi.  He presided over the “Session Focused on Language and Translation” and also presented a research paper.  The conference was organized by Delhi University in collaboration with New York University and Columbia University.

हिंदी साहित्य – आलेख ☆ अंतर्राष्ट्रीय हिंदी सम्मेलन ☆ कैप्टन प्रवीण रघुवंशी, एन एम्

In his naval career, he was qualified to command all types of warships. He is also an aviator and a Sea Diver; and recipient of various awards including ‘Nao Sena Medal’ by the President of India, Prime Minister Award and C-in-C Commendation.

Captain Pravin Raghuvanshi is also an IIM Ahmedabad alumnus.

His latest quest involves social media, which is filled with rich anonymous literature of nameless writers, shared on different platforms, like,  WhatsApp / Facebook / Twitter / Your quotes / Instagram etc. in Hindi and Urdu, he has taken the mantle of translating them as a mission for the enjoyment of the global readers. Enjoy some of the Urdu poetry couplets as translated by him.

हम ई-अभिव्यक्ति के प्रबुद्ध पाठकों के लिए आदरणीय कैप्टेन प्रवीण रघुवंशी जी के “कविता पाठ” का लिंक साझा कर रहे हैं। कृपया आत्मसात करें।

फेसबुक पेज लिंक  >>  कैप्टेन प्रवीण रघुवंशी जी का “कविता पाठ” 

☆ English translation of Urdu poetry couplets of  Anonymous litterateur of Social Media# 83☆

❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃

वो पत्ता आवारा ना

बनता तो क्या करता ..

ना ही हवाओं ने बख्शा,

ना ही टहनियों ने पनाह दी…

 

What else the leaf could’ve done

than turning into a maverick…

Neither did the winds spare it,

nor did branches give it shelter!

❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃

हम दोनों की ही नीयत

कुछ ठीक नहीं लगती

भला इतना वक्त कब

लगता है बिछड़ने में…!

  

Looks like both of us don’t seem

to have good intentions

When does it take so much

of time to get separated..

  ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃

तसददुक इस करम के

मैं कभी तन्हा नहीं रहता

जिस दिन तुम नहीं आते

तुम्हारी याद आती है…

 

As a result of this charity,

I never ever feel lonely

The day you don’t come,

Your memory visits me

❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃

बड़े बुजुर्गों की उँगलियों में कोई

ताकत तो ना थी पर मेरे

झुके सर पे रखते काँपते हाथों ने

जमाने भर की दौलत दे दी…

 

Though the fingers were strengthless,

but the trembling hands of elders

Once placed on my bowed head

bestowed the wealth of lifetime…!

 

❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃ ❃

© Captain Pravin Raghuvanshi, NM

Pune

≈ Editor – Shri Hemant Bawankar/Editor (English) – Captain Pravin Raghuvanshi, NM ≈

Please share your Post !

Shares